Fundacja rodzinna: opodatkowanie i wypłaty dla beneficjentów

Fundacja rodzinna może wypłacać beneficjentom pieniądze, finansować ich naukę lub udostępniać im majątek. Nie oznacza to jednak, że każdy przelew dla członka rodziny jest wolny od podatku. Trzeba osobno sprawdzić obowiązki fundacji i sytuację osoby, która otrzymuje świadczenie.

Przed wypłatą znaczenie mają również statut, aktualne uprawnienia beneficjenta i proporcje mienia wniesionego do fundacji.

Dwa poziomy opodatkowania: CIT fundacji i PIT beneficjenta

Przy typowym świadczeniu statutowym dla osoby fizycznej analizujemy dwa odrębne podatki:

• CIT fundacji rodzinnej: co do zasady 15% wartości świadczenia przekazanego lub postawionego do dyspozycji beneficjenta, także pośrednio.
• PIT beneficjenta: zwolnienie, 10% albo 15%, zależnie od relacji z fundatorem i ustawowej proporcji mienia.

Fundacja może korzystać ze zwolnienia z CIT przy gromadzeniu dochodów w granicach przewidzianych ustawą. Nie jest to jednak zwolnienie bezwarunkowe. Osobne zasady dotyczą m.in. działalności poza dozwolonym zakresem oraz ukrytych zysków. Ten artykuł dotyczy przede wszystkim świadczeń dla beneficjentów będących osobami fizycznymi.

Kiedy beneficjent korzysta ze zwolnienia z PIT?

Zwolnienie obejmuje fundatora będącego beneficjentem oraz osoby należące wobec fundatora do tzw. grupy zerowej: małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę. Zstępni to m.in. dzieci i wnuki, a wstępni – rodzice i dziadkowie.

Nie wystarczy jednak samo pokrewieństwo. Zwolnienie stosuje się w części odpowiadającej ustawowej proporcji przypisanej właściwemu fundatorowi, według stanu na dzień uzyskania przychodu.

Przykładowo: jeżeli jest jeden fundator, przypisana mu proporcja wynosi 100%, a świadczenie otrzymuje jego córka, całość takiego świadczenia może być zwolniona z PIT. Fundacja nadal rozlicza swój CIT.

Kiedy obowiązuje 10%, a kiedy 15% PIT?

Jeśli zwolnienie nie przysługuje, ustawa przewiduje:

• 10% PIT – dla osoby z I lub II grupy podatkowej względem fundatora, w części odpowiadającej właściwej proporcji;
• 15% PIT – w pozostałym zakresie, który nie jest objęty zwolnieniem ani stawką 10%.

Przykładem osoby z I grupy, która nie należy do grupy zerowej, jest zięć lub synowa. Do II grupy należy m.in. siostrzenica fundatora. Osoba niespokrewniona, np. partner niebędący małżonkiem, co do zasady nie korzysta z preferencji rodzinnych.

To dlatego określenie „wypłata dla rodziny” jest zbyt ogólne, aby ustalić podatek. Zawsze trzeba sprawdzić konkretną relację i proporcję.

Ile podatku przy świadczeniu 10 000,00 zł? Trzy przykłady

Przyjmijmy świadczenie pieniężne w kwocie 10 000,00 zł brutto, przed ewentualnym potrąceniem PIT. Zakładamy jednego fundatora z proporcją 100%, polską rezydencję podatkową beneficjentów i brak szczególnych okoliczności.

Wyliczenia mają charakter przykładowy i nie obejmują dodatkowych zobowiązań ani szczególnych sytuacji podatkowych, w tym odmiennych proporcji mienia, nierezydencji czy dodatkowych świadczeń pokrywanych przez fundację.

W każdym z tych przykładów fundacja potrzebuje łącznie 11 500,00 zł: na świadczenie 10 000,00 zł, którego część może trafić do urzędu skarbowego jako PIT, oraz na własny CIT 1 500,00 zł. CIT fundacji nie jest potrącany ze świadczenia beneficjenta.

Jeżeli dokumenty gwarantują beneficjentowi konkretną kwotę „na rękę”, obliczenie trzeba wykonać inaczej. Nie należy utożsamiać świadczenia brutto z kwotą przelewu netto.

Kilku fundatorów: dlaczego spis mienia ma znaczenie?

Przy kilku fundatorach nie można automatycznie przyjąć pełnego zwolnienia tylko dlatego, że beneficjent jest dzieckiem jednego z nich. Trzeba zbadać jego relację z każdym fundatorem i proporcje wynikające ze spisu mienia. Części jednego świadczenia mogą być rozliczane odmiennie.

Ustawowa proporcja nie jest udziałem w zysku ani dowolnym procentem zapisanym na potrzeby wypłaty. Wynika z zasad przypisywania i wyceny wniesionego mienia. Spis wymaga aktualizacji, a nowe wniesienie majątku może zmienić rozliczenie kolejnych świadczeń.

Czy fundacja może opłacić studia, leczenie lub mieszkanie?

Świadczenie nie musi przyjmować formy przelewu na osobisty rachunek beneficjenta. Może polegać np. na pokryciu kosztów jego kształcenia, utrzymania albo udostępnieniu rzeczy, jeżeli przewidują to zasady działania fundacji.

Zapłata bezpośrednio uczelni nie oznacza automatycznie braku podatku. Jeżeli jest to świadczenie na rzecz beneficjenta, trzeba rozliczyć jego wartość i skutki podatkowe. Przy świadczeniach rzeczowych oraz nieodpłatnym korzystaniu z majątku dochodzi kwestia właściwej wyceny. Sposób wyceny świadczenia niepieniężnego wymaga indywidualnej analizy, uwzględniającej jego rodzaj, zasady korzystania i odpowiednie przepisy podatkowe.

Najpierw należy sprawdzić, czy dana osoba jest obecnie uprawniona do świadczenia. Jeżeli córka ma otrzymywać świadczenia dopiero po śmierci rodziców, nie można przyjąć, że już dziś wolno finansować jej naukę jako bieżące świadczenie dla beneficjenta. Rozstrzygające są dokładne postanowienia statutu i warunki uprawnienia. Ewentualna zmiana statutu wymaga uwzględnienia zasad jej skuteczności.

Nietypowe świadczenia i ich wycena mogą rodzić ryzyko sporu z organem podatkowym. Takie przypadki warto omówić z doradcą podatkowym przed realizacją świadczenia.

Jak przygotować wypłatę? Checklista przed przelewem

1. Sprawdź statut i listę beneficjentów. Ustal odbiorcę, rodzaj świadczenia, limit i ewentualny termin lub warunek.
2. Potwierdź prawo do świadczenia na dziś. Sama obecność nazwiska w dokumentach nie przesądza, że wszystkie uprawnienia są już wymagalne.
3. Przygotuj dokument przyznania lub realizacji świadczenia. Uchwała, decyzja albo inny dokument powinny odpowiadać statutowi i zasadom działania właściwego organu. Nie każda wypłata wymaga osobnej uchwały zgromadzenia beneficjentów.
4. Ustal wartość i podatki. Zweryfikuj pokrewieństwo, proporcje, rezydencję podatkową oraz kwotę brutto i netto.
5. Oceń wypłacalność fundacji. Wypłata nie może zagrażać zaspokojeniu wierzycieli niebędących beneficjentami.
6. Zrealizuj i opisz przelew. Wskaż podstawę wypłaty i okres, a przy finansowaniu wydatku zachowaj dokumenty potwierdzające jego cel.
7. Przekaż dokumenty księgowości. Ujmij świadczenie w ewidencji i rozlicz CIT oraz ewentualny PIT.

Kto odprowadza podatek i w jakim terminie?

CIT od świadczenia rozlicza fundacja. Podatek jest zasadniczo płatny do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu przekazania lub postawienia świadczenia do dyspozycji. Należy również uwzględnić roczną deklarację CIT-8FR, składaną do końca trzeciego miesiąca następnego roku.

Jeżeli świadczenie podlega PIT, fundacja zasadniczo działa jako płatnik: oblicza i pobiera zryczałtowany podatek oraz wykonuje obowiązki rozliczeniowe.

• PIT pobrany przez fundację: przekazanie do urzędu skarbowego zasadniczo do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu pobrania podatku. Przy świadczeniu niepieniężnym wpłatę podatku przez beneficjenta do fundacji uznaje się za jego pobranie.
• Deklaracja PIT-8AR: zasadniczo do końca stycznia kolejnego roku.
• Opodatkowane świadczenie niepieniężne: zgodnie z art. 41 ust. 7b ustawy o PIT beneficjent wpłaca fundacji kwotę należnego zryczałtowanego podatku do 10. dnia miesiąca następującego po miesiącu otrzymania świadczenia lub mienia. Wpłatę tę uznaje się za podatek pobrany przez płatnika. Jeżeli świadczenie jest zwolnione z PIT, podatek z tego tytułu nie występuje.

Wskazane terminy należy stosować z uwzględnieniem ustawowych zasad ich przesuwania, m.in. gdy ostatni dzień przypada w sobotę lub dzień ustawowo wolny od pracy. Przy beneficjentach zagranicznych potrzebna jest osobna analiza, w tym odpowiedniej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania.

Art. 41 ust. 7b PIT: kto wpłaca podatek i komu?

Przy opodatkowanym świadczeniu niepieniężnym beneficjent wpłaca należny PIT fundacji, a nie bezpośrednio urzędowi skarbowemu. Zgodnie z art. 41 ust. 7b ustawy o PIT ma na to czas do 10. dnia miesiąca następującego po miesiącu otrzymania świadczenia lub mienia. Wpłatę tę uznaje się za podatek pobrany przez fundację jako płatnika.

Ważne rozróżnienie: termin wpłaty beneficjenta zależy od miesiąca otrzymania świadczenia, a termin przekazania PIT przez fundację do urzędu – od miesiąca pobrania podatku, którym w tym przypadku jest otrzymanie wpłaty od beneficjenta. Nie zawsze będą to terminy przypadające w tym samym miesiącu.

Podstawa rozróżnienia terminów PIT: art. 41 ust. 7b oraz art. 42 ust. 1 ustawy o PIT. Do terminów stosuje się zasady ich przesuwania wynikające z Ordynacji podatkowej.

Najczęstsze błędy przy wypłatach

• Przyjmowanie, że zwolnienie z PIT oznacza brak jakiegokolwiek podatku.
• Wypłata wyłącznie na podstawie prośby fundatora, bez sprawdzenia statutu.
• Stosowanie jednej stawki dla wszystkich członków rodziny.
• Pomijanie proporcji mienia i jej aktualizacji.
• Brak rozliczenia bezpośrednio opłacanych wydatków lub udostępnionego majątku.
• Traktowanie pożyczki jako uniwersalnego sposobu wypłaty bez podatku – przepisy o ukrytych zyskach obejmują m.in. określone pożyczki dla beneficjentów.

Planujesz wypłatę z fundacji rodzinnej?

Przed przelewem warto zestawić statut, listę beneficjentów i spis mienia z planowanym świadczeniem. Dzięki temu można ustalić jego dopuszczalność, wysokość podatku i dokumenty potrzebne księgowości.

Skontaktuj się w sprawie analizy wypłat i rozliczeń fundacji rodzinnej.

Podstawa prawna i źródła

• Ustawa o fundacji rodzinnej – w szczególności art. 2, art. 26-34 i art. 36-38.
• Ustawa o CIT – w szczególności art. 6 ust. 1 pkt 25 i ust. 6-8 oraz art. 24q-24s.
• Ustawa o PIT – w szczególności art. 20 ust. 1g, art. 21 ust. 1 pkt 157 i ust. 49, art. 30 ust. 1 pkt 17, art. 41-42.
• Komunikat Rady Ministrów z 29 września 2026 r. – informacje o projekcie zmian.
• Druk sejmowy nr 3148 – projekt zmian przepisów o PIT i CIT dotyczących fundacji rodzinnych.